ENİS BATUR

(28 Haziran 1952, Eskişehir - )

Tam adı Ahmet Enis Batur. Fakir İdris, İdris Kantörün, Reşit İmrahor, Salim Kantörün ve Yenisey gibi imzalar da kullandı. Şirket-i Hayriye kurucusu Hüseyin Hâki Bey’in torunu, eski Hava Kuvvetleri Komutanı  ve Cumhuriyet Halk Partisi senatörü Mehmet Muhsin Batur ile Leman Meryem Hanım’ın oğlu. Çocukluğu Eskişehir ve Napoli’de, ilkgençlik yılları İstanbul ve Ankara’da geçti. İlkokulu babasının görevi nedeniyle bulundukları Eskişehir’de Dumlupınar İlkokulu’nda, ortaokulu ve liseyi İstanbul’da Saint Joseph Lisesi’nde ve Ankara’da Atatürk Li­sesi’nde okudu. Öğrenciliği sırasında 1971-72 yılları arasında Ulus gazetesinin sinema sayfa­sını yönetti. 1973 yılında gittiği Paris’te dört yılı aşkın bir süre yaşadıktan sonra Ankara’ya döndü. ODTÜ’de başladığı yükseköğrenimini 1976 yılında Paris’te tamamladı. Askerliğini Çankırı’da yaptı. 1983 yılında İstanbul’a yerleşti.

       Yazı yaşamına sinema ve müzik eleştirileriyle başlayan Batur’un ilk yazısı bir film eleşti­risiydi: “Adada Şenlik” (Ulus, Eylül 1970). Türkiye’ye döndükten sonra Yazı (8 sayı, 1978-80), Oluşum (1978-82), MEB (1 sayı, 1979) ve Tan (1982) dergilerini çıkardı. 1982 yılında Çağdaş Kent dergisini çıkardı, ilk sayısıyla birlikte dergi sıkıyönetim tarafından yasaklandı. 1983 yılında Avrupa Ülkeler Ansiklopedisi’ni, 1984 yılında İslam Ülkeleri’ni yayına hazırladı, İstanbul’dan Göreme’ye Kültür Mirasımız eklerini Milliyet için yönetti. 1987-88 yılları arası Şehir dergisini çıkaran ekibin arasında yeraldı 1990 sonrası şehir monografilerine yöneldi: İstanbul için Şehrengiz ile başlayan dizide Ankara, Ankara ile Üç İzmir’in çatılarını oluşturdu. Tarih Vakfı’nın İstanbul Ansiklopedisi’ne ve İstanbul dergisine katkıda bulundu. Yeryüzü Sûretleri, Bir Beyoğlu Fotoromanı, Demir Yol sergilerinin sunumlarını üstlendi. İstanbul ile ilgili metinleri, Fransa’da Omnibus’un İstanbul kolektifinde yeraldı, Ara Güler’le birlikte Fata Morgana’da İstanbul des Djinns’i imzaladı. Paristanbul, Türk Edebiyatında Paris, çiftdil yayımlanan Okyanusa Bakan Bir Odada Üç Türk Yazar seyyah-yazar deneyimlerini aktardığı öteki kolektif yayınlardan birkaçı. Bunlara, 2001-2002 döneminde hazırladığı, çift dil yayımlanan iki oylumlu antolojisini eklemek gerekir: Avrupa Güneşinin Doğduğu Yere Yolculuk ve Beş Kıtada Türk Seyyahları.

       Enis Batur, 1995 yılından başlayarak, kişisel bir Seyahatnâme kurmaya yöneldi. Önce Türkçede, ardından çift dilde Fransa’da yayımlanan Kesif; İspanya gezisini konu edinen ¿; İki Deniz Arası Siyah Topraklar sonradan aynı ciltte buluştular. 1999 yılında Amerika Büyük Bir Şaka — New York Seyâhatı yayımlandı. Bir yıl sonra günışığına çıkan, iç ve dış yolculuk eğrileri üstüne kurulu ‘roman denemesi’ Acı Bilgi sıcağı sıcağına Fransa’da yayımlandı ve geniş yankı topladı. Bunu, farklı Avrupa kentlerini çentikleyen Şehren’is izledi. Paris, ecekent’i önümüzdeki yıllarda Korsika, Bretagne kitaplarıyla, yolculuk günlüklerini kapsayan Yüzdoksan Gün ve Pasaport Damgaları izleyecek.  

      “Sarnıç” adlı kitabı İtalyancaya Işıl Saatçioğlu, Almancaya Yücel Sivri, Fransızcaya Timour Muhiddine, Farsçaya Cavit Muharrem tarafından çevrildi. “Kütüphane” adlı kitabı Fransızca ve İspanyolca dillerine çevrildi. Şiirlerinden hareketle iki beste yapıldı: “Kör Bir Başlangıç” (yaylı dördül için; Mehmet Nemutlu), “Gore” (soprano ve yaylı dördül için; Semih Korucu).

       Şiirleri, de­neme ve inceleme yazıları, çevirileri ve söyleşileri 2000’e Doğru, 4. Kat, A la Carte, Aç Yazı, Adam Sanat, Akşam-lık, Argos, Aries, Arka Kapak, Arredemento Dekorasyon, Aydınlık, Birikim, Cehennemde Bir Mevsim, Cey Sanat, Cogito, Cumhuriyet, Cumhuriyet Bilim Teknik, Cumhuriyet Kitap, Çağdaş Eleştiri, Çevrimdışı İstanbul, Defter, Dekorasyon, Deniz Mecmuası, Dilbilim, Diri Ozanlar Derneği, Doxa, Dünya, Edebiyat Dostları, Eski’z, Express, FDE, Fol, Geceyazısı, Geniş Zamanlar, Gergedan, Güldiken, Güneş, Günümüzde Kitaplar, Hürriyet Gösteri, Hürriyet Keyif, Hürriyet Pazar, İşte Röportaj, Kapris, Kaşgar, Kinema, Kitap-lık, Kuram, Le Poéte Travaille (Şair çalışıyor), Ludingirra, MEB, Mecaz, Milliyet, Milliyet Sanat, Mimarlık Kültürü Dergisi XXI, Mizan, Nar, Near East Review, Nisan, NTV Tarih, Oluşum, Öküz, P, P-Eki (Güneş gazetesinin Pazar eki), Papirüs, Sanat Dünyamız, Sombahar, Somut, Sonsuzluk ve Bir Gün, Soyut, Star, Şehir, Şiir Atı, Tan,  Tanım, Tarih ve Toplum, The Turkish Pen, Türk Dili, Varlık, Ve Sinema, Virgül, Yacht, Yağmur, Yazı, Yeni Biçem, Yeni Dergi, Yeni Gündem, Yeni Ufuklar vb. gibi gazete, dergi ve ek­lerinde  yayımlandı. Yurtdışındaki Poessia (İtalya), Il Ebbro Quaterno, Kelk (İran), Lettres Internationales (Fransa), Quarterly West (ABD), Tabaccaria (Portekiz), Podium, Kelk, Connaissance des Arts, Talisman (İngiltere), The Toronto Review (Kanada), The Poetry Chain (Hindistan) ve Dédale (Fransa) vb gibi çeşitli dergilerde ürünleri yayımlandı. Pazar günleri Cumhuriyet gazetesinde “Okuma Lambası” köşesinde yazdı. 1979-1980 yılları arasında M.E.B. Yayın Dairesi başkanlığını, 1983-1984 yılları arasında Milliyet gazetesinin kültür servisi ve yan yayınlar yöneticiliğini, 1986 yılında Milliyet Büyük Ansiklopedi’nin genel yayın yönetmenliğini, 1987-1988 yılları ara­sında Dönemli Yayıncılık’ın genel yayın yönetmenliğini, 1990-1993 yılları arasında Remzi Kitabevi’nin yayın danışmanlığını, 1994-1999 yılları arasında TRT’deki “Okudukça” programının yayın danışmanlığını yaptı; Açık Radyo’nun kuruluşuna katkıda bulundu ve “Şifa, Şifre, Deşifre” programını gerçekleştirdi; 1984 yılında UNESCO’nun “Göreme’den İstan­bul’a kültür mirasımız” kampanyasını yönetti; Dönemli Yayıncılık’ın genel yayın yönetmen­liğini yaptığı sırada Gergedan (17 sayı, 1987-88), Şehir ve Argos dergilerini çıkardı. Sanat Dünyamız, Kitap-lık, Cogito, Arredamento Dekorasyon, Fol gibi dergilerin hazırlanışında sorumluluklar üstlendi; 100’ü aşkın özel sayı, bölüm,”dosya” hazırladı. Fransa’da yapılan “Belles Etrangéres” etkinliğine. Berlin’de Literarische Colloquium’a. Rotterdam ve Lizbon şiir festivallerine katıldı; burslu olarak Saint-Nazaire ve Bordeaux’da kaldı; Roma’daki Centro Montale’de konferans­lar verdi. 1982 yılında “Çağdaş İspanyol Resmi”, 1993 yılında “Modern Fransız Resmi” sergilerinin küratörlüğünü üstlendi. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi, DTCF, Eskişe­hir Anadolu Üniversitesi, Bilsak ve Bilar’da seminerler düzenledi. 1988-2004 yılları arasında Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık’ta çalıştı. 2013 yılında Alfa Yayın Grubu Yayın Danışmanlığı görevine getirildi. 2017 yılında Kırmızı Kedi Yayınları’nın Genel Yayın Yönetmenliği’ni üstlendi. Ayrıca Galatasaray Üniversitesi’nde ders veriyor. İstan­bul’da yaşıyor; ressam Fatma Tü­lin ile evli, ilk eşinden bir çocuk babası.

      Ödülleri: “Şiir ve İdeoloji” adlı kitabıyla 1980 Türk Dil Kurumu Deneme Ödülü’nü, “Perişey” adlı kitabıyla 1993 Cemal Süreya Şiir Ödülü’nü, “Opera 1-4004” adlı kitabıyla 1996 Altın Portakal Şiir Ödülü’nü, “Imago Mundi” adlı kitabıyla 1999 Sibilla Aleramo Şiir Ödülü’nü(İtalya), 2002 Türkiye Yayıncılar Birliği Düşünce ve İfade Özgürlüğü Ödülü’nü, 2007 TÜYAP İstanbul Sanat Fuarı Sanat Eleştirmeni Ödülü’nü, “Neyin Nesisin Sen” adlı kitabıyla 2008 Behçet Necatigil Şiir  Ödülü’nü  aldı.

      Yapıtları:

      Şiir Kitapları:

& Eros ve Hgades (Özel basım; suluboya ilkyaz şiirleri, 1973, Shakespeare & Co. III, Ank., 48 s.)

& Bir Ortaçağ Yalnızlığı (Özel basım; 1973, kendi yayını, Ank., 16 s.)

& Nil (şiirsel metinler, 1975, Yapıt Yayınları, İst., 56 s., 150’si numaralandırılmış 900 adet)

& Ara-Kitab (Özel basım; on dört deneysel metin, 1976, kendi yayını, Ank.,32 s. eklerle yeni basım Ondört+x+4 deneysel metin, 1994, C, İst.)

& İblise Göre İncil (1979, Yeni Ankara Yayınları, Ank., 128 s.)

& Kandil (Meseller kitabı, 1981, Ada Yayınları, İst., 56 s.)

& Dış Kanama (Fakir İdris takma adıyla, 1982, kendi yayını, İst.)

& Sarnıç (1985, Nisan Yayınları, İst., 32 s.)

& Tuğralar (1985, Tan Yayınları, 128 s.)

& Yazılar ve Tuğralar (Toplu şiirler; 1987, BFS Yayınları, İst., 504 s.)

& Gri Divan (1990, Remzi Kitabevi, İst., 96 s.)

& Koma Provaları (1990, Altıkırkbeş Yayınları, İst., 32 s.)

& Perişey (1992, Remzi Kitabevi, İst., 168 s)

& Tuğralar (1993, Remzi Kitabevi, İst., 160 s.)

& Ağlayan Kadınlar Lahdi (Özel basım; Savaş Çekiç tipografik tasarımıyla; 1994, Harf Yayınları, İst., 48 s.)

& Kandil, Yazı Şiirler 1973 - 1985 (1994, Altıkırkbeş Yayın, İst., 192 s.)

& Ondört + X =14 (1994, 80 s.)

& Taşrada Ölüm Dirim Hazırlıkları (1995, Oğlak Yayınları, İst., 174 s.)

& Darb ve Mesel (1995, Altıkırkbeş Yayın, İst., 64 s.)

& I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X, XI (Özel basım, Nevzat Sayın’ın fotoğraflarıyla; 1995)

& Opera 1-4004 (1996, Altıkırkbeş Yayın, İst.)

& Doğu-Batı Dîvanı Dramatik Şiirler 1988-1996 (Gri Dîvan, Seferî Dîvan, Alaca Dîvan, Barok Dîvan; 1997, YKY, İst., 290 s.; Yayına Hazırlayan: Birhan Keskin, Kapak Tasarımı: Pınar Kazma Çınar, 1500 adet)

& Sütte Ne Çok Kan (1998, Altıkırkbeş Yayın, İst., 72 s.)

& Kanat Hareketleri Lirik Şiirler 1993 – 1999 (2000, Altıkırkbeş Yayın, İst., 160 s., Yayın Yönetmenleri: Çetin Şan-Kaan Çaydamlı, Yayına Hazırlayan: Burak Şuşut, Kapak Tasarımı: Nahide Dikel)

& Şiirler 1972 – 1999 (Özel basım, 2001)

& Lirik Şiirler 1973 – 1999 (Özel basım, 2001)

& Papirüs, Mürekkep, Tüy: Seçme Şiirler 1973-2002 (2002, YKY, İst., 249 s.; Kitap Editörü: Burak Şuşut, Kapak Tasarımı: Nahide Dikel)

& Ağırlaştırıcı Sebepler Dîvanı (Dramatik Şiirler V 1997 – 2003; 2003, Altıkırkbeş Yayın, İst., 76 s.; Yayın Yönetmeni: Kaan Çaydamlı, Yayına Hazırlayan: Burak Şuşut, Kapak Tasarımı: Nahide Dikel)

& Abdal Düşü: Düzyazı Şiirler 1998 – 2002 (2003, Altıkırkbeş Yayın, İst., 72 s., Yayın Yönetmeni: Kaan Çaydamlı, Yayına Hazırlayan: Mihrab Yelman, Kapak Tasarımı: Nahide Dikel)  

& Neyin Nesisin Sen (Lirik Şiirler 1999 – 2006; 2007, Kırmızı Yayınları, İst., 182 s., Genel Yayın Yönetmeni: Fahri Özdemir, Kapak Tasarımı: Akçura Serap Ertemin)

& Saga (2010, Norgunk Yayıncılık, Kumran Kitaplığı, İst., 32 s., 64 adet)

& Doğu-Batı Divanı III (2010, Kırmızı Yayınları, İst., 160 s.)

& Uç Şiirler  (2011, Kırmızı Yayınları, İst., 250 s., Genel Yayın Yönetmeni: Fahri Özdemir, Yayına Hazırlayan: Seda Arun, Kapak Tasarımı: Serdar Özel)

& A Cappella - (Yeni Lirik Şiirler 2007 - 2014) (2015, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 164 s.)

& Doğu-Batı Divanı (Dramatik Şiirler 1988 - 2009) (2015, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 444 s.)

& Tuğralar - Perişey (Lirik Şiirler 1973 - 1992) (2015, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 316 s.)

& Kanat Hareketleri - Neyin Nesisin Sen (Lirik Şiirler 1993 - 2006) (2015, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 316 s.)

& İblise Göre İncil (Yazı Şiirler 1973-2002) (2016, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 372 s.)

& Yanık Divan  (Dramatik Şiirler 2010 - 2016) (2016, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 120 s.)

      Deneme, İnceleme, Eleştiri Kitapları:

& Ayna (1977, Ada Yayınları, İst., 64 s.; Kapak tasarımı ve iç düzenleme: Aydın Erkmen, 1000 adet)

& Şiir ve İdeoloji (1979, Derinlik Yayınları, İst., 144 s.)

& Tahta Troya (1981, Yazko Yayınları, İst., 200 s.; Kapak düzeni: Erkal Yavi, 4000 adet)

& Alternatif: Aydın (1985, Hil Yayın, İst., 184 s.)

& Babil Yazıları (1986, Afa Yayınları, İst., 160 s.)

& Viyana İçin Siyah Vals (1986, BFS Yayınları, İst., 64 s., 2000 adet)

& Otuz Kuş Birden Olmak (1987, BFS Yayınları, İst., 24 s.)

& Estetik Ütopya (1987, BFS Yayınları, İst., 112 s.)

& İki/z (1988, BFS Yayınları, İst., 32 s., Kapak tasarımı:  Bozkurt Bayer, 99 adedi satış dışı tutulmuş 499 adet)

& Gergedannâme (1988, Argos dergisinin ilk sayı eki, İst., 48 s., 4500 adet)

& Bu Kalem Bukelamun (1988, Hil Yayın, İst., 184 s.)

& Eşittir Sonsuz (1988, BFS Yayınları, İst., 64 s.; Kapak düzeni: Levent Targu, 20’si satış dışı tutulmuş 499 adet)

& Sıçrayan Fasulye (1990, Sanat Dünyamız eki; 32 s., 2000 adet)

& Kediler Krallara Bakabilir (Özel ansiklopedi; 1990, Remzi Kitabevi, İst., 192 s., 2. Baskı: 1996, İyi Şeyler Yayıncılık, İst., 228 s., Kesinleştirilmiş 3: Baskı: 2002, Sel Yayıncılık, İst., 342 s.)

& Yüzyüze (1990, Sanat Dünyamız eki; 32 s.)

& Bî-linç (1990, Sanat Dünyamız eki; 32 s.)

& Almanak (1990, Sanat Dünyamız eki; 32 s.)

& Söz’lük (1990, Düzlem Yayınları, 160 s.)

& Ses, Harf, İmge (1990, Sanat Dünyamız eki; 32 s.)

& İskeletler Dansı (1991, Sanat Dünyamız eki; 32 s., 1500 adet)

& Yedisi Birden (1991, YKY, İst., 224 s.)

& Gönderen: Enis Batur (Özel ansiklopedi; 1991, Remzi Kitabevi, İst., 240 s.; 2. Baskı: 2000, Sel Yayıncılık, İst., 240 s.)

& Hatay’da Bir Rolls-Royce (1991, Altıkırkbeş Yayın, İst., 48 s.)

& Başkalaşımlar (“Ayna”, “Tahta Troya”, “Eşittir Sonsuz”, “Viyana İçin Siyah Vals”, “İki/z”, “Sıçrayan Fasulye”, “Yüzyüze”, “Almanak”, “Ses, Harf, İmge”, “Bî-linç”; 1992, YKY, İst.: 2. Baskı: 2000, YKY, İst., 442 s.)

& Küçük Kıpırtı Tarihi (1992, Boyut Yayınları, İst., 240 s.)

& Şiir ve İdeoloji (1992, Mitos Yayınları, İst., 64 s.)

& Paris: Bir Fetiş-Mekânın Topografisi (“Yüzyüze”, “Almanak”, “Ses, Harf, İmge” ve  “Bî-linç” ile birlikte; 1992, 500 adet)

& Perec Kullanma Kılavuzu (1993, Mitos Yayınları, İst., 112 s.)

& Yazının Ucu (1993, YKY, İst., 384 s.)

& Gesualdo (1993, YKY, İst., 96 s.)

& Kırkpâre (Özel ansiklopedi; 1993, Remzi Kitabevi, İst., 272 s., Kapak: Ömer Erduran)

& Akabe (1994, Mitos Yayınları, İst., 64 s.)

& Alternatif: Aydın (1995, Ark Yayınları, İst., 492 s.)

& Saatsiz Maarif Takvimi (1995, Ark Yayınları, İst., 492 s.)

& E/Babil Yazıları (1995, YKY, İst., 386 s.; Yayına Hazırlayan: Çetin Şan, Tasarım: Mehmet Ulusel, 2000 adet)

& Ya/zar (1996, C Yayınları, İst., 66 s.; 100 adedi numaralandırılmış 1000 adet.)

& Yolcu (İçbükeyler; 1996, İyi Şeyler Yayıncılık, İst.)

& Kesif (Seyahâtnâme; 1996, Mitos Yayınlar, İst., 112 s.)

& Frenhoferolmak (1997, Sel Yayıncılık, İst.)

& İki Deniz Arası Siyah Topraklar (Seyahâtnâme; 1997, YKY, İst., 288 s.)

& Seyrüsefer Defteri (1997, YKY, İst., 195 s.; Yayına Hazırlayan: Birhan Keskin, Kapak Tasarımı: Pınar Kazma Çınar, 1500 adet)

& Bu Kalem Melûn (1997, YKY, İst., 118 s., Yayına Hazırlayan: Birhan Keskin, Kapak Tasarımı: Pınar Kazma Çınar; Genişletilmiş 2. Basım: 2017, Sel Yayıncılık, İst., 223 s.; Yayına Hazırlayan: Mısra Gökyıldız, Kapak Tasarımı: Gülay Tunç)

& Aciz Çağ, Faltaşları (1998, YKY, İst., 384 s., 1500 adet)

& Issız Dönme Dolap (1998, YKY, İst., 374 s.)

& Türkiye’nin Üçlemi (1998, Papirüs Yayınevi, 271 s.)

& ¿ (1998, Sanat Dünyamız eki, 32 s.)

& Su Tüyün Üzerinde Bekler (Özel ansiklopedi; 1999, Sel Yayıncılık, İst.,165 s., Kapak Tasarımı: Savaş Çekiç;  Genişletilmiş 2. Baskı: 2003, Sel Yayıncılık, İst., 278 s.)

& Kurşunkalem Portreler (Özel ansiklopedi; 1999, Sel Yayıncılık, İst., 146 s.)

& Fatma Tülin – Bir(iki) Sergi Öncesinden Tablolar (1999, Sel Yayıncılık, İst.)

& Amerika Büyük Bir Şaka, Sevgili Frank, Ama Ona Ne Kadar Gülebiliriz? – New York Seyâhatı (Seyahâtnâme; 1999, YKY, İst., 152 s.)

& İki Deniz Arası Siyah Topraklar ve Kesif ve ¿ (Seyahâtnâme; Genişletilmiş 2. Baskı: 2002, YKY, İst., 406 s.)

& Acı Bilgi – Fugue Sanatı Üzerine Bir Roman Denemesi (2000, YKY, İst., 290 s., Kitap Editörü: Elif Gökteke, Genel Tasarım: Faruk Ulay, Kapak Tasarımı: Nahide Dikel)

& Başkalaşımlar XI-XX (1990-2000 arasında yazılan “Hatay'da Bir Rolls-Royce”, “Gesualdo/Bir Tema İçin Çeşitlemeler”, “Ya/zar”, “Akabe”, “Perec Kullanım Kılavuzu”, “Modernlerin Gecesi”, “45'te: Baselitz için XX+bir Parça”, “Cehennemden Engin Bir İç Cehennem/Aloşnâme için elli cümle”, “Makaslamak (ve) Saklamak”, “Ecinne'den Ecinni'ye” ve”Frenhoferolmak” adlı  denemeleri; 2000, YKY, İst., 416 s.)

& Cüz – Kıpkısa Metinler (2000, Sel Yayıncılık, Geceyarısı Kitapları, İst., 48 s., 1000 adet, Kapak Tasarımı: Nahide Dikel)

& Aloşnâme (2000, YKY, İst., 86 s.)

& Râbia Hâtun: Tuhaf Bir Kıyâmet (2000, YKY, İst.)

& İlhan Berk: Mağara Ressamı, Sapkın Nakkaş, Nâmahrem Kalem (2000, YKY, İst., 154 s.)

& Gönderen: Enis Batur (2000, Sel Yayıncılık, İst., 237 s.)

& Kurşunkalem Portreler (2000, Sel Yayıncılık, İst., 146 s.)

& Okyanusa Bakan Bir Odada Üç Türk Yazarı (2000)

& Smokinli Berduş (Şiir yazıları, 2001, YKY, İst.)

& Kum Saatinden Harfler – Sokulgan Okur İçin İçbükeyler (2001, YKY, İst., 402 s., Kitap Editörü: Burak Şuşut, Kapak Tasarımı: Nahide Dikel)

& Elma- Örgü Teknikleri Üzerine Bir Roman Denemesi (2001, Sel Yayıncılık, İst., 152 s., Kapak Tasarımı: Nahide Dikel)

& Yazboz (Özel ansiklopedi; 2001,Sel Yayıncılık, İst., 267 s.; Kapak Tasarımı: Gülay Tunç, Kapak Deseni: Selçuk Demirel)

& Vb. Selçuk Demirel Üzerine (2001)

& Yeryüzü: Cehennem (2001, altzine internet sitesi)

& Avrupa Güneşinin Doğduğu Yere Yolculuk (2001)

& Bir Varmış, Bir Okmuş – Sözümona Düzmece bir Wilhelm Tell Hikâyesi (2002, Sel Yayıncılık, Geceyarısı Kitapları, İst., 76 s., 1000 adet, Kapak Tasarım: Nahide Dikel)

& Başka Yollar (2002, YKY, İst., 244 s.)

& Şehren’is (Seyahâtnâme; 2002, Literatür Yayıncılık, 147 s.)

& Son Kare, Kaan Çaydamlı’nın Fotoğrafları Üzerine (2002, Altıkırkbeş Yayın, İst.)

& Kravat (2003, Sel Yayıncılık, İst., 198 s., Yayına Hazırlayan: Burak Şuşut, Kapak Tasarımı: Nahide Dikel)

& Mazruf (2003, Okuyan Us Yayınları, 88 s., Yayına Hazırlayan: Ilgın Sönmez, Kapak Tasarımı: Mehmet Ulusel)

& Bekçi (2003, Sel Yayıncılık, İst., 187 s., Yayın Yönetmeni: Raşit Çavaş, Kapak Tasarımı: M. Deniz Çorbacıoğlu)

& Paris, Ecekent (Seyahâtnâme; 2003, YKY, İst., 483 s.)

& Beş Kıtada Türk Seyyahları (2003)

& Su Tüyün Üzerinde Bekler (2003, Sel Yayıncılık, İst., 280 s.)

& Patates (2003, Sel Yayıncılık, Geceyarısı Kitapları, İst., 52 s., 1000 adet, Kapak Tasarımı: Nahide Dikel)

& Mürekkep Zaman (2004, Sel Yayıncılık, İst., 173 s.)

& Bu Kalem Un(ufak) (2004, Okuyan Us Yayınları, 335 s., Yayına Hazırlayan: Ilgın Sönmez, Kapak Tasarımı: Mehmet Ulusel; Sel Yayıncılık’ta Birinci Basım: 2017, Sel Yayıncılık, İst., 204 s.; Yayına Hazırlayan: Mısra Gökyıldız, Kapak Tasarımı: Gülay Tunç)

& Kütüphane (2004, YKY, İst., 276 s.)

& İmgeleri Kim Dinler (2004, YKY, İst.)

& Okuma Lambası (2004, Alkım Yayınları, İst.)

& Cep Meşkleri (2005, Can Yayınları, İst., 78 s.)

& Bulutlardan Yontma Kayalar – Bir Bretagne Gezisi  (Seyahâtnâme; 2005, Alkım Yayınları, İst., 140 s.)

& Kütüphane – Bir Başka Labirent Öyküsü (2005, Sel Yayıncılık, Geceyarısı Kitapları, İst., 71 s.)

& Plati: Bir Zaman Denemesi (2006, Alkım Yayınları, İst.)

& Eyfel (2006)

& Huruf’i Gözüyle Büyü Kutusu (Sinema yazıları; 2007)

& Gövde’m Özel ansiklopedi; 2007, Sel Yayıncılık, İst., 272 s.)

& Öteki Prova – Otuz Kuş Birden Olmak (İki kitap takım, karton kutu içinde; 2007, Norgunk Yayıncılık, İst., 37 + 37 s., Editör: Alpagut Gültekin, Kapak deseni: Enis Batur)

& Enis Batur’dan Sinema Yazıları (2007, Es Yayınları, İst., 254 s.)

& Suya Seng (2008, Sel Yayıncılık, İst., 350 s.)

& Ziyaret (2008)

& Pasaport Damgaları (Günce; 2008, Kırmızı Yayınları, İst.)

& Ada Defterleri (Günce; 2008, Kırmızı Yayınları, İst., 476 s.)

& Kulak (2009, Sel Yayıncılık, Geceyarısı Kitapları, İst., 72 s.)

& Mekik (2009, Norgunk Yayıncılık, İst., 72 s., Editör: Alpagut Gültekin, Kapak fotoğrafı: Enis Batur)

& Sır (Bir Oynaşı) (2009, Sel Yayıncılık, İst., 99 s.)

& Pervasız Pertavsız (2009, Kırmızı Yayınları, İst., 404 s.)

& Başkalaşımlar XXI – XXX (“Kule”, “Hokka’baz”, “Carceri, Piranesi’nin Kurmaca Hapisaneleri”, “Otel”, “İstasyon”, “Kamp”, “Kütüphane”, “Saray”, “Gökyüzü” ve “Masadan Geçen Metin On(bir) Yapıştırma” adlı metinler; 2009, Kırmızı Yayınları, İst., 508 s., Genel Yayın Yönetmeni: Fahri Özdemir, Kapak Tasarımı: Serap Akçura)

& Hâneberduş (2010, Sel Yayıncılık, İst., 128 s.)

& Noksan (2010, Kırmızı Yayınları, İst., 440 s.)

& Tilki (2011, Notos Kitap, İst, 96 s.)

& Yolcu (2011, Kırmızı Yayınları, İst., 368 s.)

& Hayalet (Büyükada Yetimhanesi ve Alexandre Vallaury İçin Bir Fotoroman Denemesi) (2011, Norgunk Yayıncılık, İst., 48 s., Editör: Alpagut Gültekin)

& Mumya Köpek (2011, Norgunk Yayıncılık, İst., 120 s., Editör: Alpagut Gültekin, Kapak fotoğrafı: Enis Batur)

& 60 mm Dizüstü Meşkler ve İçcep Meşkleri (2011, Sel Yayıncılık, İst., 110 s.)

& Geronimo’nun Ölümü (2012, Sel Yayıncılık, İst., 114 s.)

& Rakım Sıfır (2012, Kırmızı Kedi Yayınevi, İst., 292 s.)

& Şehir Meydanında Fıçı Yuvarlamak (2012, Kırmızı Yayınları, İst., 390 s.)

& Işık (2013, Noktürn Yayınları, İst., 158 s., Genel Yayın Yönetmeni: Harun Atak, Kapak Tasarımı: Gökhan Uğur)

& Alternatif: Aydın - Kültür ve Siyaset Üzerine Yazılar 1 (2013, Kırmızı Yayınları, İst., 450 s.)

& Merak Cemiyeti Tutanakları İçbükeyler 2010-2011 (2013, Alakarga Sanat Yayınları, İst., 416 s.)

& Ölesiye Sanat (Yeni Faltaşları 2008-2013) (2013, Alakarga Sanat Yayınları, İst., 400 s.)

& Siyah Sert, Berlin (Üçgenler Kitabı) (2013, Remzi Kitabevi, İst., 184 s.)

& Ziyaretler Kitabı (2013, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 256 s.)

& Hepsi (2013, Sel Yayınları, Geceyarısı Kitapları, İst., 64 s.)

& Lâmba – Bir Mum Daha (2013, Norgunk Yayıncılık, Kumran Kitaplığı, İst., 8 s., 164 adet)

& Son Modernler (Edebiyat Üzerine Denemeler – 1) (2014, Sel Yayıncılık, İst., 655 s.)

& Saatsiz Maarif Takvimi - Kültür ve Siyaset Üzerine Yazılar 2 (2014, Kırmızı Yayınları, İst., 463 s.)

& Bu Kalem Unkudî – Salkımsaçak Kitab (2014, Palto Yayınevi, İst., 120 s.)

& Davalı (2014, Norgunk Yayıncılık, İst., 15 s.)

& Kitap Evi (Roman; 2014, Sel Yayıncılık, İst., 132 s.)

& Mürekkep Zaman (2014, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 196 s.)

& Yazının Sınır Boyuna Yolculuk (Edebiyat Üzerine Denemeler – 2) (2014, Sel Yayıncılık, İst., 548 s.)

& Dalgınlık Kursları (2014, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 160 s.)

& Oktay Rifat'a Doğru (2014, Sel Yayıncılık, İst., 128 s.)

& Karanlıktan Işık Yontanlar 1976 – 2008 (Sanat Üzerine Denemeler - 3) (2015, Sel Yayıncılık, İst., 533 s.)

& Simultane Cinnet (Yiğit Bener ile; 2015, Sel Yayıncılık, Geceyarısı Kitapları Dizisi, İst., 121 s.)

& Basit Bir Es (2015, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 84 s.)

& Öteki Pusula - Sanat ve Edebiyat Üzerine Denemeler 4 (2016, Sel Yayıncılık, İst., 508 s.)

& Cinlerin İstanbulu (2016, Remzi Kitabevi, İst., 200 s.)

& Raffi Portakal - Portakal'ın Yüzyılı (Söyleşi; 2016, Doğan Kitap, İst., 508 s.)

& Gülmekten Ölmek (Çekmeceler Kitabı 2002 - 2015) (2016, Sel Yayıncılık, İst., 174 s.; Kapak Tasarımı: Gülay Tunç, Kapak Resmi: Richard Gerstl)

& Nigredo, Durayazmak (2016, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 340 s.)

& Fetret Notları - Çengelli İğneyle İliştirilmiş İçbükeyler (2017, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 396 s.)

& Bu Kalem Bukalemun (Düşler, Gündüşleri, Librettolar, Kuruntular, Oyunlar, Romanlar, Parçabaşı Dikişler ve Hurufi Notlar 1972-1986 ve Cep ve İçcep Meşkleri 1988-2012; Genişletilmiş 5. Basım: 2017, Sel Yayıncılık, İst., 261 s.; Yayına Hazırlayan: Mısra Gökyıldız, Kapak Tasarımı: Gülay Tunç)

& Zoo'm-Harflerden Hayvanat Bahçesi (2017, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 264 s.)

& Göl Yazı / Çapraz İlişkiler Kafesi, katır metin (2017, Sel Yayıncılık, İst., 151 s.)

& Memnu Mıntıka / Ahmet Hamdi Tanpınar için Onüç Çıkma+Bir (Oto)portre Denemesi (2018, Kırmızı Kedi Yayınları, İst., 88 s.)

       Mektup:

& Gönderilen: Enis Batur & Enis Batur'a Mektuplar (2016, Palto Yayınevi, İst.)

       Seçkileri:

& Kara Mizah Antolojisi (1987, Hil Yayın, İst., 184 s.)

& Modern Dünya Edebiyatı Antolojisi (1988, Gergedan Yayınları, İst., 848 s.)

& Ahmet Hamdi Tanpınar / Seçmeler (1992, YKY, İst.)

& Gütenberg Gökadasına Gezi (1992, YKY, İst., 200 s.)

& Unutulmuş Şiirler Antolojisi (1994, YKY, İst., 96 s.)

& Modernizmin Serüveni – Bir “Temel Metinler” Seçkisi (1997)

& Sahici Trenler İçin Oyuncak Kitap (2003, YKY, İst.)

       Yayına Hazırladığı Kitaplar:

& Gerçeküstücülük - Gerdegan Özel Sayısı Ağustos 1987 (2016, Kült Neşriyat, 100 s.)

       Katkıda Bulunduğu Kitaplar:

&  Negatif İmge (Cem İleri, Faruk Ulay, İsmail Ertürk, Samih Rifat, Serhan Ada ve Uğur Kökden ile; 2002, Sel Yayıncılık, Geceyarısı Kitapları, İst., 84 s., 1000 adet; “Görüntü” adlı yazısı, s: 17-24)

& Arazi Marazi (Armağan Ekici, Levent Şentürk, Levent Yılmaz, Nuri Sağlam, Oğuz Demiralp ve Selahattin Özpalabıyıklar ile; 2002, Sel Yayıncılık, Geceyarısı Kitapları, İst., 100 s., Kapak Tasarımı: Nahide Dikel; “Tılsımlı Motto” adlı yazısı, s: 27-36)

& Kaptan Gemide Kaçak Yolcu Var (Ali Teoman, Ayfer Tunç, Cem Akaş, İbrahim Yıldırım, Murat Gülsoy ve Murat Yalçın ile; 2002, Sel Yayıncılık, Geceyarısı Kitapları, İst.)

& XX. Yüzyılda Sanat (2002)

& Vüs’at O. Bener – Bir Tuhaf Yalvaç (Editör: Alpagut Gültekin; 2004, Norgunk Yayıncılık, İst., 221 s.)

& Oğuz Atay'a Armağan-Türk Edebiyatının "Oyun/Bozan"ı (Yayına Hazırlayan: Handan İnci; 2. baskı - Şubat 2008, İletişim Yayınları, İst.)

& Centuria % 45 (2009)

& İçimizdeki Ermeni (1915-2015) (Yayına Hazırlayan: Yiğit Bener, 2015, Can Yayınları, İst.; “Konu Komşu” adlı yazısıyla)

       Çocuk Kitapları:

&  Bir Balık Bir Başak Balığa Onu Sevdiğini Söyler mi? (Selçuk Demirel ile, 2011, Gelengi Yayınları, İst., 56 s.)

       Senaryo:

& Otuziki Kısım Tekmili Birden Beyoğlu (2007)

       Yabancı Dillerde Yayınlanan Kitapları:

& Scritti e Sigilli (Şiir, 1991,  Fondazione Piazzola, Roma, 160 s.)

& Imago Mundi (Şiir, 1994, Garzanti, Milano, 128 s.)

& Neğme-i Butimar (Şiir, 1996, Payzeg, Tahran)

& Paspoort (Şiir, 1998, RBI, Rotterdam)

& Sefer be Ayine-i Diğeri (Şiir, 2000, Nakş-ı Hurşîd, İsfahan)

& Le Sarcophage des Pleureuses (Şiir, 2000, Fata Morgana, Montpellier)

& İstanbul des Djinnns (2000, Montpellier)

& Dense/Kesif (Türkçe / Fransızca çift dil; 2001, Saint Nazaire / Fransa, M.E.T.T. )

& Voyage to the Down-Place of the European Sun (2001)

& Amer Savoir (2002, Arles)

& Turkish Travellers in Five Continent (2003)

& U Sarcophagu di i Baddataolori (2004, Bastia)

& La Pomme, uivie d’ll Etait une fois Wilhelm Tell (2005, Arles)

& Ash Divan – Selected Poems (2006, Talisman House, New Jersey, 150 s.)

& Ottomanes (2006, Saint-Pourçain)

& D’Autres Chemins (2008, Arles)

& Marul (2008, Bükreş)

& Molla (2008, Bükreş)

& D’une Bibiotheque l’Autre (2008, Saint-Pourçain)

& Las Bibliotecas de Dedalo (2009, Madrid)

& Nîl (2009,  Diyarbakır)

& Quendîl (2009, Diyarbakır)

& Le Fantôme - L'Orphelinat de Prinkipo Autour d'Alexandre Vallaury - Arhitecte Français: Istanbul 1900 (2011, Norgunk Yayıncılık, İst., 47 s., Çeviri: Madeleine Zicavo, Editör: Alpagut Gültekin)

       Sunuş Yazdığı Kitaplar:

& Nahid Sırrı Örik, Kıskanmak (Oğlak Yayıncılık, İst.)

& James Joyce, Ulysses (2012)

       Önsöz Yazdığı Kitaplar:

& Tevfik Fikret, Şermin (2015, Kırmızı Kedi Yayınları, İst.)

& Hüseyin Rahmi Gürpınar, Kuyrukluyıldız Altında Bir İzdivaç (2015, Kırmızı Kedi Yayınları, İst.)

& Ahmet Rasim, İki Güzel Günahkar (2015, Kırmızı Kedi Yayınları, İst.)

& James Joyce, Dublinliler (Çeviren: Mustafa Bal; 2015, Palto Yayınevi, İst., 250 s.)

& Mahmut Yesari, Su Sinekleri (2016, Kırmızı Kedi Yayınları, İst.)

& Hüseyin Rahmi Gürpınar, Gulyabani (2016, Kırmızı Kedi Yayınları, İst.)

& Mehmet Rauf, Genç Kız Kalbi (2016, Kırmızı Kedi Yayınları, İst.)

& Ömer Seyfettin, Falaka (2016, Kırmızı Kedi Yayınları, İst.)

& Levent Şentürk, Yengeç Baladı –Mekansiklopedi (2016, Kült Neşriyat, İst., 100 s.)

      Hakkında Yazılan Kitaplar:

& Cem Akaş, Belkienisbatur (1993)

& Edâ Tomba, Bir El Okuma (1996)

& Ahmet Oktay, İsrafil’in Suru (1997)

& Enis Batur için Otuz Kuş Bakışı (1997)

& Dr. Hatice Aynur Enis Batur Bibliyografyası için bir Deneme (1997)

& Opera Odağında Enis Batur Şiiri – Sempozyum Kitabı (1997, Antalya)

& Esra Ermert, Gen Haritası – Enis Batur Şiirinde Kullanım Sıklığı ve Köken Temelinde Sözcük Taraması (2001)

& Prof. Mustafa Durak, “Elma” Romanı Nasıl Bir Roman? (2004)

& Zeliha Özata, Soru Sarmalının Derinliklerinde, Enis Batur’un 363 Sorusuna Yanıt Denemeleri (2005)

& Aylin Sökmen, 212 Soru (2009)

      Kaynaklar:

A  Cumhuriyetten Günümüze Türk Şiiri Antolojisi Cilt 4 / Abdullah Özkan – Refik Durbaş / 1999, Boyut Dosya Yayınları, İst., s: 1012-1017

A  Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi Cilt I, 2001, YKY, İst., s. 151-153

A  Sombahar dergisi, Enis Batur özel bölümü, 1991

A  İnsan dergisi, Enis Batur sayısı, 1997

A  Yom Sanat İki Aylık Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi, Kasım-Aralık 2002, Sayı: 9, Dosya: Enis Batur s. 38-111 

A  Yasakmeyve dergisi, Enis Batur bölümü, 2009

      Hakkında Yazılan Yazılar:

1 Sanatçının Kendini Kuran Bir Saatli Bomba Olarak Portresi, İmam Demir, Yom Sanat, Ka­sım-Aralık 2002, Sayı: 9, s. 39

1 Öğrenme’nin Enis Batur’u, Ayfer Tunç, YomSanat, Kasım-Aralık 2002, Sayı: 9, s. 40-41

1 Uzak Şiirler, Abdullah Şevki, Yom Sanat, Kasım-Aralık 2002, Sayı: 9, s. 42-44

1 Enis Batur’un ‘Son İnatçı Bulut’ Şiirini Bir Lirik Metin Olarak Çözümleme Denemesi, Bâki Asiltürk, Yom Sanat, Kasım-Aralık 2002, Sayı: 9, s. 46-48

1 BEND/E/NİS, Reşit İmrahor, YomSanat, Kasım-Aralık 2002, Sayı: 9, s.49

1 Papirüs, Mürekkep, Tüy-Mehmet H. Doğan, Yom Sanat, Kasım-Aralık 2002, sayı: 9, s. 50-51

1 Karmaşık Yaşamı Elma (Yasak Meyve) Yoluyla Acı Bilgi’ye Dönüştüren Çoğul Bilinç/ Te­kil Kalem: Enis Batur, Şaban Sağlık, Yom Sanat, Kasım-Aralık 2002, Sayı: 9, s. 52-63

1 ‘Üşüten Bir Yalnızlık’tan Sermayenin Estetiğine Yolculukta ‘Tümel Bir Yazıneri’ Enis Ba­tur, Sıdık Akbayır, Yom Sanat, Kasım-Aralık 2002, Sayı: 9, s. 64-68

1 ‘Sütte Ne Çok Kan’ Üzerine Parçalı Bulutlu Düşünceler, Hilmi Haşal, Yom Sanat, Ka­sım-Aralık 2002, Sayı: 9, s. 69-73

1 Enis Batur’un Giz Şiiri, Ahmet Antmen, Yom Sanat, Kasım-Aralık 2002, Sayı: 9, s.74-75

1 Enis Batur Şiirine Giriş Notları, Celal Soycan, Yom Sanat, Kasım-Aralık 2002, Sayı: 9, s.76-77

1 Yazı’sıyla Enis Batur, Halim Şafak, Yom Sanat, Kasım-Aralık 2002, Sayı: 9, s. 78-81

1 Enis Batur’la İç Konuşmalar, Hüseyin Peker, Yom Sanat, Kasım-Aralık 2002, Sayı: 9, s. 82-83

1 Enis Batur’un Şiirine İlişkin Uzak Yakın Gözlemler, Ahmet Ada, Yom Sanat, Kasım-Ara­lık, Sayı: 9, s. 84-86

1 Enis Batur’un ‘Kırkikindiler’ Şiirini Çözümleme Denemesi, Ahmet Ada, Yom Sanat, Ka­sım-Aralık 2002, Sayı: 9, s. 87-88

1 Enis Batur’un ‘Elma’ Romanı Nasıl Bir Roman?, Mustafa Durak, Yom Sanat, Kasım-Ara­lık 2002, Sayı: 9, s. 89-111

1 Sevin Okyay, “Hurufi gözüyle büyü kutusu”, Radikal Kitap, Sayı: 320, 4 Mayıs 2007, s. 26-27

1 Ümit Kurt, “Hakikat mi, Kurmaca mı?”,  Milliyet Sanat, 1 Ekim 2009

1 Cengiz Alkan, “Evini Sırtında Taşıyan Denemeler”, Radikal Kitap, 4 Aralık 2010,

1 Emre Ayvaz, “Enis Batur'un Kişisel Coğrafyası”, Zaman Kitap, 6 Aralık 2010, s. 13

1 Onur Uludoğan, “Enis Batur'dan Denemeler”, Cumhuriyet Kitap, 9 Aralık 2010

1 Cem Duran, “Küçük Bir E Harfi Elde Etmenin İncelikleri”, Yeni Şafak, 3 Ağustos 2011

1 Ozan Ezgi Berberoğlu, Remzi Kitabevi Kitap Gazetesi, Sayı: 76, Nisan 2012, s. 7

1 Pınar Öğünç, “Türkiye hiçbir zaman bu kadar basınç üretmedi”, Radikal Kitap, 15 Haziran 2012

1 Çağlayan Çevik, Uykusuz kalacaksınız!, Radikal Kitap, 1 Kasım 2013

1 Sennur Sezer, “Denemeci Gerçekten Bir Ahtapottur Belki de”, Radikal Kitap, 14 Şubat 2014, s. 6-7

1 Yusuf Genç - / Son Modern'den Son Modernler”, Yeni Şafak Kitap, 3 Mart 2014

1 Doğan Hızlan, “Enis Batur'un Edebiyat Haritası”, Hürriyet, 17 Mart 2014

1 Necmiye Alpay, “Bir Hiza Bulucu”, Milliyet Kitap, 20 Mayıs 2014

1 Asuman Kafoğlu Büke, “Kitap Eril Dünyanın Nesnesi mi?”, Radikal Kitap, 23 Mayıs 2014

1 Eray Ak, “Ceketimin Altında Kitaptan Başkası Yoktur”, Cumhuriyet Kitap, 29 Mayıs 2014

1 Azra İnci, ‘Brüt değil Net' Roman, Kitap Zamanı, 2 Haziran 2014

1 Metin Celal, “Kitap Evi “- Cumhuriyet Kitap, 9 Haziran 2014

1 Ömer Erdem, “Kitap Kalıcı Bir Virüstür” Radikal Kitap, 13 Haziran 2014

1 Selim İleri, Bir Kitap Kapağı / “Masamdakiler…”, Kitap Evi, Radikal Kitap, 20 Haziran 2014

1 Küçük İskender, “O Kitabı Oraya Koymama Dersleri”, Sabit Fikir, 7 Temmuz 2014 / * http://sabitfikir.com/elestiri/o-kitabi-oraya-koymama-dersleri

1 Murat Tokay, “Benim İşim Okumak Diyebilmek”, Aksiyon, 27Ekim 2014, s. 68

1 Emrah Pelvanoğlu, “Yazının Ucuna Yolculuk”, 3 Kasım 2014, s. 36

1 Selim İleri, Yazdıklarımı Sana Gönderiyorum / “Oktay Rifat'a Saygı Duruşu”, Radikal Kitap,  12 Aralık 2014

1 Eleştirinin Saati / “Mıknatıs Kadar Çekici” - Semih Gümüş / Radikal Kitap 12.12.2014

1 Şairin Şaire Ödediği Borç - Kenan Karasu / Zaman Kitap 2.2.2015

1 Oktay Rifat'ın Mirası - Armağan Ekici / İstanbul Art News 6.2.2015

1 Münevver Soylu, Şiir Geleneğinin Doruğundaki Şair - Yeni Şafak 27.2.2015

1 Gültekin Emre, Üç bilinenli denklem, Cumhuriyet Kitap, Sayı: 1346, 3 Aralık 2015, s. 8

1 Ömer Erdem / Okur Yazar Yazar Okur, Güldürmeyin beni!, Radikal Kitap, 13 Mayıs 2016

1 Çağlayan Çevik, Enis Batur'un Çekmeceleri, Hürriyet, 16 Mayıs 2016

1 Aydın Baran Gürpınar, Taburedeki Adamın Anlattıkları, Sabit Fikir, 6 Haziran 2016

1 Özkan Ali Bozdemir, Gülmenin ve Ölmenin Tarihi, Cumhuriyet Kitap, 30 Haziran 2016

      Hakkında Yazılan Yazılardan Alıntılar:

/                   Sütte Ne Çok Kan / Ahmet Ada

                    

      Sütte Ne Çok Kan, şiirsel metinler altbaşlığıyla yayımlandı. 1995-1998 arası yazılmış şi­irler. Şiirsel metinler, yapıtın türünü belirleyen bir niteleme. Alçakgönüllü bir niteleme bana göre. Enis Batur'un düzyazı metinlerini de bildiğim için metinler arası farkı da göre­biliyorum. Düzyazı metinlerinde kavramlarla sesli düşünen bir yazar Batur. Şiirlerinde ise düzyazısının sınırlarında dolaşan, düzyazıyı şiirin bir olanağı gibi gören bir kimliktedir. O, Nil (1975), Koma Provaları (1990) gibi yapıtlarını da şiirsel metinler olarak nitelemiştir. Yakın dönemde yayımlanan Opera I-IV, Doğu-Batı Divanı adlı yapıtlarında bu niteleme yoksa da düzyazının olanaklarını sonuna dek kullandığı bilinmektedir. Sütte Ne Çok Kan'da da aynı nitelemeyi kullandığını görmek beni şaşırtmadı. Ne var ki, bu nitelemeye itirazım var. Şiirsel metin nite­lemesi düzyazıya daha yakın duruyor. Oysa, Enis Batur'un yazdıkları, şiirsel metinler, şiirsel düzyazılar değil. Düzyazısal şiirler ya da şiirler demek daha doğru görünüyor bana. Çünkü şi­irsel metinleri düzyazı türü içinde görmek gerekir. Enis Batur'un metinlerinin düzyazı biçi­minde olduğuna bakıp 'düzyazıdaki şiir'le karıştır­mamak gerekir. Söylem olarak da, ritm ve imge düzeniyle de şiirdir onlar.

      Enis Batur'un yirminci şiir kitabı Sütte Ne Çok Kan. Yapıt yedi bölümden oluşuyor. Sıra­sıyla "Smog" (Seher Vakti Rıhtıma Karşı Söyleni), "Kış Âyini" (Kar Zamanı), "Kış Âyini II" (Buz Geceleri), "Kış Âyini III" (At), "Coda", "On Çöl Duası", ("İçindekiler"de On Çöl Duası, bölüm başlığında On Çöl Yakarısı yazılmış. Duayı yakarı olarak düzeltmiş Enis Ba­tur. Yeni basımlarda İçindekiler sayfasının da On Çöl Yakarısı olarak düzeltilmesi gereki­yor.) "Gece", "Çökelek" bölüm başlıklarıyla kurulmuş yapıt. "Gece", "Çökelek" bölümünde üç şiir yer alı­yor: "Gökyüzünde Balkon", "Sonuncu Caddede", "Koma Provası, NYC'98" adlarını taşıyor bu şiirler. Bütün şiirlerin biçimsel farklılıklar taşıdığını belirtmeliyim. İlk bölüm, yani "Smog" bölümü ikili söyleyişlerden oluşuyor. Ancak, ikilikler de birbirine an­lamsal ilmeklerle bağlı. Dize kırmalar öylesine ustalıkla yapılıyor ki, içsel hayatın dışa vurulması kolaylaşıyor. Evet, bu şiirler içsel hayatı içeriklendiriyor. Anlatıcı ben'in şiiri. Özne sürekli konuşuyor. Onun şi­iri. Enis Batur 'söyleni' diyor buna. Rıhtım, liman, mekân, içeriklendirilen izlek yolculuk. İç­sel bir yolculuk da denebilir buna. "Akabe", "Yolcu", "Ke­sif", "İki Deniz Arası Siyah Top­raklar"da fiziki bir yolculuk çeker götürür Enis Batur'u. Şi­irlerinde ise içsel bir yolculuk söz konusudur. Aranırsa, yol, yolculuk izleğine, içsel ve dış­sal boyutta, Enis Batur'un öteki ki­taplarında da rastlanır, Opera'da, Gri Divan'da. "Smog"da anlatıcı ben, hayat, dünya ve varo­luşu hakkında sorgular kendini, "kimim artık ben ve ne bekliyorum içinden çıkamadığım ağın". Rıhtım, yol, soyut mekân ve zaman içinde var oluyorlar. Asıl aktarmak istediği içsel dünyası. Anlatıcı ben'in içsel dünyasının aktarılmasına sözcükler, imgeler, metaforlar eşlik ediyorlar. Şairin dünyaya ilişkin duruşu çok belirgin değil. Ama, bir kaosu, bir hiçbir şey oluşu yaşadığı belirgin. Gündelik dili dış­layan, dille içsel hayat ilişkisini kuran bir çalışma onunki. Opera'daki gibi göndermeler ok­yanusunda yüzmüyor. Daha kişisel bir dil kuruyor. Görsel bir dize anlayışı var; ama dize değil o da, dizenin anlamsal bütünü yok, birbirine ula­nan dizelerle anlamsal bütüne yöne­liyor.

      "Kış Âyini" bölümündeki şiirlerin biçimi değişik; parçalı bir yapı var. Parçalı yapı bü­tün­sel yapıyı kuruyor. Parçalar on bir bölüm. Parçalardaki şiir tümceleri şiirin gövdesine yayılı­yor. Şiirde anlatıcı ben ve öteki var. Bir tür monologla kurulan bir ilişki söz konusu. Anlatıcı ben'in ruh hali sergileniyor: "Güneş, aynı günde üstüste iki defa doğmaya başlar. Çıyanlar kavrulur kalır. İri siyah kargalar tüner her evin çatısına." Bu ruh hali "Kış Âyini II"de de sü­rüyor. Anlatıcı ben'in ruh haline göre biçimleniyor doğa. Anlatıcı ben bir tür metaforlar dün­yası kuruyor. Dış dünyanın alımlanıp betimlenişi de metaforlar aracılığıyla gerçekleşiyor. Şiir tümceleri, anlatıcı ben'in varoluşuna yönelik edimleri aktarıyor. Günde­lik hayat yok bu şiir­lerde. Ama içselleştirilmiş bir dünya dökümünün yapılandırıldığını be­lirteyim.

      1996'da yazdığı "Kış Âyini III" adlı bölüm düzyazısal şiir. Doğayla iç içe yaşayan an­latıcı ben'in metaforik dili düzyazısal şiire egemen. "Coda"da aynı ruh hali anlatıcı ben'in yeni me­kânlar içindeki durumuyla kesişiyor. Pelerin, maske, gondol göndermeleriyle me­kân beliriyor. Yeri gelmişken belirteyim. Enis Batur'un şiiri içsel dünyanın bir serüveni. Retorik ve biçemi, anlatıcı ben'in kültürel dünyasının algıları ile beliriyor. O nedenle, ithal bir şiir sanısına kapı­labilir okur, ama öyle değil. Yerlilik-yabancılık bağlamında ne kadar yerli; bu da yeni incele­meleri gerektiriyor. Ancak şu söylenebilir kanısındayım: Doğu ile  Batı kültür dünyasının ve­rileriyle beslenen, sözel özelliği olan bir şiir onunki.

      "On Çöl Yakarısı", 1997 yazında yazılan, on bölümden oluşan düzyazısal bir şiir. Bu şi­irde anlatıcı ben, çözümsüz insanın retoriğini yükleniyor. Bir kapı görüyor, açamıyor. "İçeri girsem biri, dışarıda kalsam bir başkasıyım." Şiir tümcelerinde 'yabancılaşma' duy­gusu akta­rılıyor. Ne var ki, içeriklendirilen, daha doğrusu teneffüs ettiğimiz şey anlatıcı ben'in soluğu­dur. Öznenin içe kıvrılan durumu, sorular, arayışlar, yer yer jest hali bu şii­rin toplardamarları gibidir. Derin yapıya kan pompalar. "Kontrollü bir şiirdir bu; öznenin bütün dikkati kendi üs­tüne, kendinde birikecek anlamlara çevrilmiştir" der ya Orhan Ko­çak, bunlara, uyumsuz ve aykırı insanın (şair öznenin) optiğine doğru bir çekilişi de ekle­mek gerekir. "Koma Provaları", şair öznenin dış dünyasına ilişkin gereçleri de içeriyordu; iç dünya verileri italik dizilmişti. Oysa, Sütte Ne Çok Kan'da dış dünyanın göndermeleri eksilmiş, bütünüyle iç konuşmanın ve­rilerine yerlerini terk etmiş görünüyor. "Koma Pro­vaları"nda "Çıldırmış bir lokomotifim şimdi ben" derken, Sütte Ne Çok Kan'da "Her şeyi anımsıyorum, belleğim öznesiz fiillerle, yüklemsiz gölgelerle dolu bir pıhtı okyanusu" gibi içe dönük bir söylemi çoğaltıyor. Ayrıca, Sütte Ne Çok Kan'da, Enis Batur'un önceki şiirle­rinde var olan tarihsel, siyasal göndermeler ile yer yer rastladığımız ironi yok. Öyküle­meyle değil, monolog-dize kırmalarla gelişen bir biçimi yeğliyor Batur. İyice öne çıkan 'kültür yüklü' şiirden uzaklaşmış görülüyor Sütte Ne Çok Kan'da.

      Kitabın son bölümünde anlatıcı ben varoluşunu sorguluyor: "Şu bulutlar dağıldığında benden bir iz kalsın". Hiçbir şey oluşla varoluşsal gelgit "Gökyüzünde Balkon"un sorunsalı mı? Ayrıca her şiirin bir sorunsalının olması mı gerekiyor? Anlatıcı ben'in ruh hali "Başımı kaldırıyorum, dev bir midye / kapanarak yutuyor siyah gökyüzünü" biçiminde çıkıyor be­yaz kâğıda. Sıfatlar ve tamlamalarla beslenen uzun bir söylemin içinden geliyor Batur'un sesi. Sessel bir yapı kuruyor. İçsel dünyanın ürkütücü metaforlarıyla kaosa yakın bir gö­rüntü oluş­turuyor. "Koma Provası, NYC'98" adlı şiirinde yol ve yolculuk izleğine dönüş gözleniyor. Hayatı 'koma' hali olarak algılayış ya da hiçleyiş tavrı baskın; giderek hiçbir yerli oluş haline dönüşüyor. Bu tavır, Batur'un gerçekçi görüntüler aktarmasını engellemiyor, dize aralarında: "bir lambânın altında / üç-dört köçek büzüşmüş, müşteri kolluyorlar. / Makyajı akmış birinin, öbürü bir ölüm maskesinin altına sinmiş, ötekiler göl­gede kaybolmuşlar." Yola ve yolculuğa yüklediği 'yolcu' portresi bir kez daha karşımıza çıkıyor Sütte Ne Çok Kan'da. Bu kitabın bü­tününe, içsel bir yolculuk demek mümkün. "Koma Provası, NYC'98"in "öleceksek, bir payla­şım azâbı gerek bize, ölmeyeceksek neden yaşıyoruz bilsek" dizeleri varoluş sorunsalıyla iliş­kili. Ama, anlatıcı ben, şiirin son dize­sinde "Bana daha uzun bir yol bul, seç" diyor ötekine. Anlatıcı ben'in yeni yolu, o büyük macera, şiir yoluna çağırıyor beni. Yeni bir yolculuğun ka­yıt defterinde yeniden buluşuruz Enis Batur'la, ama, bu notları bitirmeden, şiirin biriktirdiği özelliklere dönelim.

      Şiiri en uç noktada arayan, deneysel bir şiirden geliyor Enis Batur. Başlangıçta, şiir gele­neğine yüz vermeyen bir tutum içindeyken, sonraları gelenek deposuna el attı. Çıkış sonrası, harfleri bile silme eğilimindeki tutumdan, klasik çizgiye oturan bir tutuma gele­bildi. Batur'un şiiri modern şiirle buluşan, örtüşen bir konuma yerleşti. Bütün şiir yolculu­ğunu bilmeden, ayaküstü yapılan değerlendirmelerde 'yabancı' bir şiir yazdığı yanılsaması hâlâ tekrarlanıyor. Yenilikten korkan, tutucu çevrelere bir diyeceğim yok; ama kendine 'demokrat' diyen çevre­nin de aynı yanılsamada buluşması şaşırtıcı.

      Enis Batur, dolaşımdaki şiiri yazmıyor. Yazdığı şiirin beslendiği kaynaklara bakmak bile çağdaş dünyanın kültürel altyapısıyla karşı karşıya bırakır okuyanı.

      Anlatıcı ben'in söylemiyle yazdığı Sütte Ne Çok Kan'da şiirini daha arı, daha şiir olan bir noktaya çekiyor; imgelemin yeni yolculuğuna çıkmak isteyenler için.

                                                                                                        Virgül 20 , Haziran 1999 , s. 54-55